Donderdag 2 maart: Belg komt om bij lawine in Italiaanse Alpen
Zondag 5 maart: Dode en dire gewonden bij lawine in Noord-Italië
Dinsdag 7 maart: Tignes opgeschrikt door lawine op blauwe piste
Woensdag 8 maart: Nederlander overleden bij nieuwe lawine
Woensdag 15 maart: 4 Zwitsers komen om bij lawine in Oostenrijk
Vrijdag 17 maart: Weer vier mensen dood door lawines in Oostenrijk en Italië

En zo zouden we nog verder kunnen teruggaan in de tijd. De balans deze winter is schrijnend. Elke dag ontstaan er momenteel lawines en verschillende treffen mensen. Meer dan 10 personen zijn al verloren gegaan en met de weerkaarten van de volgende dagen en sneeuwhistorie van deze winter kunnen er nog bijkomen.

Ondanks alle waarschuwen gaan skiërs vaak buiten de piste op locaties waar dit echt niet aangewezen is. Zo vergroot je uiteraard het gevaar voor eigen en anderen hun leven. Mijn raad: Blijf op de gemarkeerde pistes en volg de berichtgeving in het skigebied zeer goed op.

Dit artikel legt uit waarom er deze winter zoveel lawines ontstaan in de Alpen.

Lawineschaal die gebruikt wordt in de bergen

Bovenstaande tabel geeft de lawineschaal weer die gebruikt wordt in de bergen. Terwijl de intrinsieke kans op lawines het grootst is bij level 4 of 5 gebeuren de meest gevaarlijke lawines bij level 3. Op dit niveau gaan veel skiërs toch reeds hun kans buiten de piste terwijl de sneeuw nog steeds vrij onstabiel is.

Vanwaar plots al die lawines?

Eerst vooral is het belangrijk te weten dat exact voorspellen waar de lawines zullen ontstaan quasi onmogelijk is. De beste glacioloog/meteoroloog/geograaf kan enkel een indicatie geven over de “te verwachten kans” op een lawine. Dit gebeurt aan de hand van weerkaarten en hoogtekaarten maar vooral door te gaan kijken naar de sneeuw. De sneeuw(val)geschiedenis sinds het begin van de winter is enorm belangrijk voor de stabiliteit van het sneeuwpak.

Types lawine

In grote lijnen bestaan er twee types van lawines. De losse sneeuw lawine is simpelweg losse sneeuw die vanaf één punt begint te verzamelen en vervolgens hellingafwaarts losse sneeuw opneemt van het pak. Deze lawines hebben meestal de vorm van een omgekeerde V en zijn het minst gevaarlijk omdat het om losse sneeuw gaat. De lawines die nu de Alpen meermaals getroffen hebben zijn van het andere type.

Een typische losse sneeuw lawine met omgekeerde V-vorm

Het tweede type van lawine is de plaat-lawine. Deze soort ontstaat wanneer een vaste laag sneeuw van een helling schuift. Dit type lawine brengt de meeste schade aan en zorgt voor de meeste slachtoffers.

Een typische plaat lawine waar de omgekeerde V-vorm niet aanwezig is.

Waar te verwachten

De meeste lawines komen voor op hellingen tussen 30 en 45°. Hellingen met een lagere hellingsgraad zijn minder bevorderlijk aangezien de zwaartekracht hier minder vat heeft op de sneeuw. Steilere hellingen zijn minder bevorderlijk omdat de sneeuw hier meestal niet hoog genoeg kan opstapelen en het gevaar zich dus niet opbouwt.

De trigger van lawines

Algemeen bestaan er twee manieren om een lawine te veroorzaken. De natuurlijke manier en de artificiële manier. In de natuur kunnen lawines veroorzaakt worden wanneer nieuwe sneeuw voor een overlading zorgt (te veel gewicht), een steen afbrokkeling een beginpunt markeert, sneeuw smelt of door een aardbeving met bijhorende trilling. De artificiële manier om lawines te veroorzaken is door drukontlasting door skiërs (daar later meer over) en explosieven om bewust lawines te veroorzaken.

Een Gazex-buis die gebruikt wordt om via trillingen met behulp van een explosie lawines artificieel te triggeren.

Plaatlawine: De platen

De belangrijkste component van een plaat lawine is uiteraard de plaat die in zijn geheel in beweging wordt gezet. Deze platen worden vaak gevormd door wind die de sneeuw als het ware breekt in kleinere stukjes die bij het neerkomen goed aan elkaar kunnen hechten.

Plaatlawine: De zwakke laag

Meestal bevindt zich onder deze plaat(laag) een zwakke laag met slecht gebonden sneeuw die onder druk eenvoudig kan instorten. Dit is de meest voorkomende oorzaak van lawines: Instorting van een zwakke laag die de bovenliggende plaat in beweging zet. Een zwakke laag kan op verschillende manieren gevormd worden.

  1. Als eerste is er de oppervlakkige zwakke laag die gevormd wordt wanneer vochtige warme lucht over een sneeuwoppervlak waait en neerslaat op de sneeuw door bevriezing. Pas vanaf deze laag bedekt wordt door een nieuwe laag sneeuw wordt het gevaarlijk.
  2. De tweede is de gefacetteerde laag die gevormd wordt door sterke temperatuursgradiënten binnen de sneeuwlaag. Tijdens koud en droog weer is de temperatuur aan het sneeuwoppervlak lager dan dieper in de sneeuw (<10 cm). Deze gradiënt zorgt voor watertransport naar het oppervlak waardoor de sneeuwlaag breekt en verzwakt.
  3. Anderzijds kan er ook wateroppervlak naar de onderste sneeuwlaag plaatsvinden waardoor de sneeuwlaag boven het aardoppervlak verzwakt.

Een mooi profiel van een sneeuwpak. De onderste laag is duidelijk zwakker (gefacetteerd).

Plaatlawine: Het glij-oppervlak

Elke harde/gladde laag kan een glij-oppervlak vormen voor een plaatlawine. Algemeen bestaan er drie verschillende glij-oppervlakken:

  1. Een ijskorst vormt wanneer relatief warme regen bevriest wanneer het terecht komt op de koude sneeuw. Je kan dit een beetje vergelijken met ijzel.
  2. Een regenkorst vormt wanneer regen neerval op sneeuw, indringt in de laag en uiteindelijk bevriest wanneer het terug kouder wordt. Dit zorgt voor een erg harde zeer stevige korst.
  3. Een smelt-vries korst die vormt wanneer de oppervlakkige sneeuw smelt (door de zon bijvoorbeeld) en terug bevriest (’s nachts bij dalende temperaturen). Wanneer zonnig weer met zachte dagen en koude nachten een paar dagen aanhoudt kan deze korst erg dik worden. Deze korst komt vooral tot ontwikkeling in de lente wanneer de zon aan kracht wint en de nachten nog koud zijn. De problemen worden groot wanneer deze laag bedekt wordt door verse sneeuw.